2 و 3 شهریورماه 1385 را می توان نقطه عطفی در تاریخ فعالیت های شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران دانست. دو روزی كه ثابت كرد می توان انتظارات بیشتری از رصدگران توانای ایرانی داشت.

پس از بررسي دقيق حدود 200 فرم تكميل شده شده اينترنتي‏، برقراري تماس تلفني با بيش از نيمي از شركت كنندگان و اعلام اسامي 111 نفر در مرحله اول پذيرش، سرانجام بيش از 83 رصدگر در قالب 64 گروه رصدي از 22 شهر تهران، قم، ورامين، كرمان، سيرجان، گچساران، اهواز، سعادت شهر، ساوه، اراك، اصفهان، اردكان، طبس، صوفيان، اردبيل، سمنان، شاهرود، شهميرزاد، مشهد، رشت، لشت نشاء و شهركرد در منطقه عباس آباد استان سمنان گردهم آمدند تا در یک رقابت مسالمت آمیز و با یاد عبدالرحمی صوفی رازی به رصد فهرست 124 جرمی که از سوي شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران منتشر شده بود بپردازند، فهرستی که حاوی 67 جرم آشنای مسیه و 57 جرم از فهرست های دیگر و البته شامل 7 جرم ثبت شده توسط عبدالرحمن صوفی رازی  بود.

شرکت کنندگان در این برنامه در روز پنج شنبه 2 شهریور، پس از طی یک سفر 6 ساعته در شرایطی به ساعت 19 یعنی زمان شروع رقابت صوفی نزدیک شدند که به 8 گروه رصدی تقسیم شده بودند و قرار بود 12 داور صحت کار رصدی آنها را بررسی کنند.

کار اجرایی و پیشاهنگی نخستین رقابت صوفی به راهنمایان طبیعت گردی موسسه طبیعت که  حمایت کننده اصلی این برنامه بود سپرده شده بود و این امر سبب شد تا داوران و عوامل اجرایی شاخه آماتوری انجمن نجوم، فارغ از دلمشغولی های مربوط به امور اجرایی و پیشاهنگی برنامه‏، فقط بر روی برگزاري هر چه بهتر رقابت از حيث داوري و علمي تمرکز کنند. بهره گیری از امکانات كامل كمپينگ همچون خیمه، چادرهای پنج نفره، ارائه مواد غذاي متنوع و انواع نوشیدنی های سرد و گرم در طی سفر و حین برگزاری رقابت موجب شده بود تا کیفیت اجرای برنامه بسیار بالا باشد و حس رصد در یک بیابان دور افتاده و بدون هیچ گونه تسهیلات که از جمله تجربیات عمومی رصدگران ایرانی است، به فراموشی سپرده شود.

در اين رقابت 12 داور بر روند اجراي برنامه توسط رصدگران نظارت مي كردند كه اسامي آنها به قرار زير است:

1. بابک امین تفرشی، سردبیر ماهنامه نجوم، عضور هیات دبیران شاخه اماتوری انجمن نجوم ایران، دبیر ماراتن مسیه ایران
2. محمد مهدی مطیعی، عضور هیات دبیران شاخه اماتوری انجمن نجوم ایران، دبیر انجمن نجوم اماتوری آسمان توس و داور ماراتن مسیه
3. احمد کریمی، رصدگر با تجربه و داور ماراتن مسیه
4. پوریا ناظمی، دبیر نخستین رقابت صوفی، عضور هیات دبیران شاخه اماتوری انجمن نجوم ایران و داور ماراتن مسیه
5. کاظم کوکرم، دبیر نخستین رقابت صوفی، رصد گر با تجربه و داور ماراتن مسیه
6. حمید رضا پیرایش، رصد گر باتجربه و داور ماراتن مسیه
7. محمد نیلفروشان، رصدگر با تجربه و از برندگان پیشین ماراتن مسیه
8. آیرین شیوایی، رصدگر باتجربه و از برندگان پیشین ماراتن مسیه
9. سید همام حسینی، همکار ماهنامه نجوم، رصدگر با تجربه و از برندگان پیشین ماراتن مسیه
10. سید مصطفی امام، مدرس نجوم، رصد گر باتجربه و داور ماراتن مسیه
11. سارا فیض بخش، مدرس نجوم و داور ماراتن مسیه
12. علیرضا وفا، همکار ماهنامه نجوم و داور مارتن مسیه

حدود 4 ساعت پيش از شروع رقابت و در شهميرزاد‏، هنگام صرف نهار، بارش نم نم باران و خنكي هوا نگراني هاي مربوط به ابري شدن هوا را افزايش مي داد. حضور اين ابرها تا حوالي ساعت 19 كه زمان شروع رقابت بود نيز كماكان بر اين نگراني دامن مي زد، اما رصدگران با تجربه حاضر در اين رقابت كه برخي از آنها تجربه شكار اجرام اعماق آسمان از لابلاي ابرها را در ششمين ماراتن مسيه كسب نموده بودند، كوچك ترين اعتنايي به لايه هاي ابر حاضر در افق نداشتند و پس از آغاز رقابت نيز رفته رفته ابرها آسمان عباس آباد را ترك كردند.

رقابت صوفی با سوت پوریا ناظمی، دبیر برگزاری رقابت، در ساعت 19 آغاز شد. رصدگران یکی پس از دیگری اجرام فهرست را با ابزارهای گوناگون رصدی شکار می کردند و داوران را برای بررسی صحت رصد فرا می خواندند... هر لحظه نام یک داور به گوش می رسید و این نوایی بود که لحظه ای قطع نمی شد. ساعت 23 تا 23:30 زمانی بود که رصدگران در یک استراحت 30 دقیقه ای مجدداً برای ادامه رقابت آماده شدند و با سوت مجدد کار خود را ادامه دادند. سطح رقابت به قدری بالا بود که از دست دادن حتی یک جرم می توانست در رده بندي نهايي تعیین کننده باشد. با آنکه ساعت از نیمه شب گذشته بود اما اثری از خواب در عملکرد تیم به چشم نمی خورد، هر چند از سرعت و شتاب ساعات نخست رقابت کاسته شده بود اما همچنان رقابت نزدیک بود و رصدگران لحظه ای به داوران و عوامل اجرایی فرصت استراحت نمی دادند. در این لحظات بر سرمای هوا دم به دم افزوده می شد اما ظاهراً کسی آن را احساس نمی کرد، گرمای یک رقابت پر هیجان حتی اجازه فکر به سرما را هم نمی داد. حدود دو ساعت پیش از بامداد نور منطقه البروجی به زیبایی هرچه بیشتر تا 50 درجه از افق ارتفاع گرفت و جلوه ای بدیع از خود را در ذهن حاضران در رقابت صوفي ثبت كرد. سرانجام ساعت 4:45 بامداد‏ صدای سوت پوریا ناظمی به نشانه پایان رقابت صوفی در محیط طنین انداز شد.

بلافاصله پس از پایان رقابت جلسه كاري داوران در یکی از چادرها برگزار شد و در پایان آن نتیجه ای شگفت انگیز به دست آمد: تعداد رصدگرانی که بیش از 100 جرم را رصد کرده بودند به قدری بود که به واقع امکان انتخاب نفرات برتر غیر ممکن به نظر می رسيد. نزديك به %20 شركت كنندگان موفق به رصد بيش از 100 جرم شده بودند. نتايج به دست آمده در هر يك از دو رده تلسكوپي و دوربين دوچشمي به قرار زير بودند:

رده تلسکوپی (بدون اولويت)

• سپيده سلمانيان و ندا قاسمي موفق 120 امتیاز
• بهار نوري زاده (5/ 119 امتياز)
• علي متين فر و پرستو يعقوبي‏‏ (5/ 119 امتياز)
• كسري مختارپور و علي فتح الله زاده (5/ 119 امتياز)
• علي پور رسول و نيما فرزانه پور (5/119 امتياز)
• هادي طباطبايي و مجتبي دياني (5/ 117 امتياز)

چندين گروه های دیگر نیز بودند که 117.5 امتیاز، 116 امتیاز و ... را در کارنامه خود داشتند.

رده دوربین های دوچشمی (بدون اولويت)

• علي ابراهيمي سراجي (119 امتیاز)
• نيلوفر شاه محمدي (118 امتیاز)
• سجاد مهديزاده (5/117 امتیاز)

در رده دوربين هاي دوچشمي نيز تعداد نفراتي كه امتيازاتي همچون 116، 115، 113 و 111 را كسب نموده بودند فراوان بود.

سطح رقابت به قدری بالا بود که کمیته برگزاری رقابت صوفی برای تقدیر از نفرات برتر با مشکل کمبود لوح تقدیر، جایزه و تندیس مواجه شده بود. به ناچار قرار بر آن شد که جوایز برندگان تهرانی این رقابت در اولین فرصت از طریق پست برایشان ارسال شود و در این مقطع به اهدای جوایز برگزیدگان شهرستانی بسنده گردد!

پيش از اهدای جوایز و تقدیر از برگزیدگان، داوران، همکاران و حامیان برگزاری رقابت صوفی، بابک امین تفرشی، دبیر کمیته رقابت های شاخه آماتوری انجمن نجوم ضمن تقدیر از تمام رصدگران پر تلاش رقابت صوفی با ذکر این نکته که سابقه برگزاری چنین رقابتی در هیچ نقطه از جهان گزارش نشده توجه رصدگران را به افزایش سطح کیفی برنامه های رصدی (در کنار شاخصه های کمی) جلب نمود و از اعمال تغییراتی در روند برگزاری برنامه های آتی رقابت صوفی و ماراتن مسیه خبر داد که در نهایت این تغییرات باعث افزایش غنای علمی این رقابت ها خواهد شد:

اکنون می توان با اطمينان گفت که تکنیک رصد را رصدگران ایرانی به خوبی آموخته اند و حال باید به ساير جنبه های علمي رصد در نجوم آماتوری پرداخت...

در اين رقابت از تلاش گروه آرين ويشه و حميدرضا نصيري كه با 14 سال سن، كم سن ترين گروه حاضر در رقابت صوفي بودند و نيز تمامي رصدگراني كه موفق به رصد بيش از 100 جرم شده بودند تقدير به عمل آمد.

همچنين از تلاش آقاي اوشين دانيلي ذكريان كه مستندسازي تصويري برنامه را بر عهده داشت و نيز از خانم نگين آذري و آقاي مرتضي مطهري نژاد كه زحمات زيادي را براي فراهم نمودن مقدمات امور اجرايي رقابت صوفي متحمل شده بودند با اهداي لوح قدرداني شد.

حاميان نخستين رقابت صوفي آخرين گروهي بودند كه شاخه اماتوري انجمن نجوم با اهداي لوح از آنان تقدير به عمل آورد. اين حاميان عبارت بودند از:

 موسسه طبيعت، فروشگاه آسمان شب، شركت پيشگامان، سازمان دانش آموزي استان سمنان و ماهنامه نجوم.

به اين ترتيب برگزاري موفق نخستين رقابت صوفي راه را براي برگزاري اين رقابت به صورت بين المللي در سال هاي آتي هموار نمود.

به اميد آنكه روزي شاهد حضور رصدگراني رنگين پوست با زبان هاي مختلف و از ملل گوناگون در خاك ميهنمان باشيم‏، رصدگراني كه به ياد خدمات علمي دانشمند شهير ايراني، عبدالرحمن صوفي رازي، آسماني را رصد مي كنند كه بي انتهاست و واژه هايي همچون مرز و نژاد در گستره بيكران آن بي معناست.

 عکس ها : اوشین دانیلی ذکریان

  منبع : ASIAC
  نويسنده  : کاظم کوکرم