ضمن گرامیداشت هغته و روز  جهانی نجوم فعالیت های انجام گرفته توسط انجمن نجوم خیام زاهدان به شرح زیر است :

شنبه :

انجمن نجوم خيام زاهدان، با برگزاري مراسمي در دانشگاه سيستان و بلوچستان به استقبال هفته جهاني نجوم رفت. با مطرح كردن پيشنهاد چنين برنامه‌اي به انجمن علمي دانشجويان فيزيك دانشگاه سيستان و بلوچستان و حسن نظري كه اين دوستان نشان دادند، هماهنگي‌هاي لازم از هفته پيش در دانشگاه صورت گرفت و شنبه در كاري مشترك اولين روز هفته نجوم گرامي داشته شد.مراسم از ساعت 18 با برگزاري نمايشگاه عكس‌هاي نجومي گرفته شده توسط اعضاي انجمن نجوم در مكان سينما تئاتر دانشكده مهندسي آغاز شد. همچنين توسط چند تن از اعضا، كارگاه عكاسي نجومي در حاشيه نمايشگاه و در تكميل آن، برگزار شد. با ارائه مقدمه‌اي از عكاسي نجومي، در مورد ساختمان دوربين‌هاي عكاسي، پارامترهاي مهم در عكاسي نجومي، شيوه‌هاي مختلف گرفتن عكس، فاكتورهاي داشتن يك عكس نجومي خوب، ابتكارتي كه مي‌توان انجام داد و ... اطلاعات مفيدي به شركت كنندگان ارائه و به سوالات آنان پاسخ داده شد. دوستان ديگري در گوشه ديگري از نمايشگاه، غرفه‌هاي كتب و مجلات داخلي و خارجي را به عهده داشتند. ضمنا در كنار آن‌ها، پوسترهاي نجومي نيز به نمايش در آمده بود و به فروش مي‌رسيد. قسمت ديگر نمايشگاه، بخش سمعي - بصري و انفورماتيك بود. پخش فيلم، عكس، اسلايد، موسيقي از طريق رايانه براي عموم همراه با آشنايي با نرم‌افرازهاي نجومي از فعاليت‌هاي اين بخش بود. ابزار و تجهيزات نجومي نيز در داخل سالن به نمايش در آمده بود. از ابتكاراتي كه در اين برنامه صورت گرفت، اجراي راديو نجومي بود. در تمام طول نمايشگاه اطلاعات و اخبار نجومي در سالن پخش مي‌شد. نمايشگاه با برگزاري جلسه پرسش و پاسخ به صورت ميزگرد نجومي تا حدود ساعت 20:30 ادامه پيدا كرد.با اين حسن ختام، همگي براي برنامه شب رصدي در زمين چمن دانشگاه سيستان و بلوچستان آماده شدند. علي‌رغم هواي همراه با گرد و غبار كه البته براي ما غريبه نيست، يك دوربين دوچشمي 25*100 و سه تلسكوپ TAL 120، TAL 150 و 10" دابسوني به سمت آسمان نشانه رفتند. گوي طوق بر گردن منظومه شمسي مانند هميشه توجه همگان را جلب كرد و به تحسين واداشت. مريخ سرخ فام، ستاره‌هاي دوتايي (عناق و سها، آلفا تازي‌ها و ...)، خوشه‌هاي باز و كروي (M44 و M3 ) و كهكشان‌هاي اسد و دب‌اكبر، اجرام ديگري بودند كه به نمايش در آمدند. پرسش‌هاي نجومي در حين رصد مطرح و توسط اعضا پاسخ داده مي‌شد. توضيح صورت‌هاي فلكي براي بيشتر آشنا كردن حاضرين با آسمان بالاي سر، استفاده از گردونه آسمان و نقشه‌خواني، جهت‌يابي با كمك ستارگان از ديگر مطالبي بود كه ارائه شد. اما آنچه كه با استقبال زياد حاضرين مواجه شد، افسانه‌ها، اسطوره‌ها و داستان‌هاي صورت‌هاي فلكي همراه با بيان جذاب و شيرين اعضاي گروه بود. تمام دوستان با علاقه و تلاش زياد خود سعي كردند تا خاطره‌اي خوب از يك شب رصدي در ذهن شركت كنندگان به‌جا بماند. برنامه رصدي در ساعت 22:30 با گرفتن عكس دسته جمعي به پايان رسيد. ضمن اينكه برنامه‌هاي انجمن در طول هفته نجوم نيز به اطلاع همگان رسيد و از آنان براي شركت در آن دعوت به عمل آمد.

 

یک شنبه :

از ساعت 19:15 اعضای انجمن در میدان بهارستان محله زیباشهر جمع شدند . پلاکاردی از ابتدای روز در میدان نصب شده بود تا به مردم محل با ماهیت فعالیت گروه ما آشنا شوند. توجه مردوم بیشتر به تجمع رد میدان جلب می شد ولی هنگامی که جلوتر می آمدند از فعالیت ما خوششان می آمد.صورت فلکی زیبای جبار کم کم در افق پنهان می شد ، اما الماس آسمان هنوز میدرخشید و توجه افراد زیادی را معطوف خود می ساخت ، لقب پر نور ترین ستاره آسمان بی شک لایق شباهنگ است. مریخ ، زحل و M44  بهترین اجرام رصدی بودند. پرسشهای زیادی ذهن کنجکاو مرردم را مشغول کرده بود ، آنها میپرسیدند و اعضای کاروان نجومی ما مشتاقانه پاسخگوی آنها بودند . بدون شک اینهمه ابراز علاقه برای ما غیر قابل پیش بینی بود.چگونگی وقوع ماه و خورشید گرفتگی ، طرز تشکیل ستاره ها و آینده زمین ، سوالاتی بودند که مکرراً تکرار می شدند.

میدان پر از جمعیت مشتاقی بود که گویی دیگر در زمین نیستند. تلسکوپها تا آخرین لحظات آسمان را به مشتاقان طبیعت نشان میدادند و رادیو نجوم از علم و هفته نجوم برای مردم سخن می گفت. شاید جالب ترین خاطره آن شب برای ما دختر بچه ای بود که با هیجان به سمت ما دوید و صدای فریاد مشتاقش که میگفت : مامان ، مامان ، دیدی گفتم یه ستاره از اون بالا افتاده زمین ؟ نگاه کن دارن دنبالش می گردن منم می روم کمکشون !

دو شنبه :

ساعت 19 کاروان ما به سمت خیابان دانش به راه افتاد تا در مقابل مجتمع تفریحی گراناز با تلسکوپ های خود آسمان را نشانه رود.تلسکوپ ها را در محل های برگزیده مستقر کردیم ، امشب 2 دوست ما که در رقابت مسیه هشتم برگزیده شده بودند و  شب های گذشته غالباً مسئولیت تلسکوپ ها را بر عهده می گرفتند به برنامه ای تلویزیونی دعوت شده بودند تا برای مردم استان از هفته و روز جهانی نجوم بگویند ، دیگر دوستان مشتاق نگذاشتند نبود این 2 نفر باعث شود که ما رصد آسمان را برای مردم مشتاق خیابان دانش که هر لحظه بیشتر به سمت تلسکوپ ها می آمدند تعطیل کنیم.

از رادیو نجوم می شنیدیم ، اینجا که ما هستیم آسمان خوشه و ستاره می آویزد.زحل در آن آسمان غبار آلود و ابری به کمک آمد، طبق معمول شبهای قبل !   اعضای انجمن به مردم صور فلکی را نشان میدادند و برایشان از اسطوره ها و افسانه های آنها می گفتند. سماک رامح به زیبایی می درخشید و زحل عروس آسمان به صورت فلکی شیر زیبایی دیگری بخشیده بود. برنامه رصد آن شب با گرفتن عکس یادگاری به پایان رسید و دوستان ما پس از یک شب دیگر خوشحال از کار خود به خانه ها باز گشتند تا برای فردا آماده شوند.

 

سه شنبه :

، شب چهارم رصد ما بود ، شبی پر از شگفتی ! ( خیابان فرهاد)

تقریباً 10 دقیقه دنبال یک جای مناسب برای تلسکوپها گشتیم ، و در آخر وسط پارک محلی جای مناسبی را برگزیدیم. توجه بچه ها و مردمی که برای استراحت و تفریح به پارک  آمده بودند به ما جلب شد. برایشان توضیح دادیم که ما انجمن نجوم هستیم و امشب این جا رصد برگزار می کنیم.

مردم آنجا انگار زیاد با دنیای بالای سرشان بیگانه نبودند، کودکان با زحل آشنا بودند و از حلقه هایش می دانستند ، وقتی آن را از داخل تلسکوپ می دیدند. چشمهایشان مثل ستارگان بود ، براق!تلسکوپهای 10 اینچ دابسونی و 150 TAL همانند شبهای قبل آماده به خدمت بودند تا شگفتیهای آسمان را به زمینی ها نشان دهند، باز هم همان ناجی همیشگی ، زحل به دادمان رسید، مثل اینکه در آن آسمان غبار آلود فقط زحل بود که دلش می خواست به ما کمک کند.غبار و ابر به حدی رسیده بود که شباهنگ هم به سختی دیده می شد! به همین دلیل یک جلسه ی پرسش و پاسخ راه انداختیم، بر خلاف تصورمان سوالات بیشماری پرسیده شد و اعضا با جان و دل به مشتاقان نجوم اطلاعات می دادند.

رادیو نجوم سیار ما هم اطلاعات جالب و خبر های روز نجومی را برای مردم منعکس می کرد

  چهارشنبه :

در خیابان رجایی سخت ترین شب رصدی در بین 4 شب گذشته بود. همه جا نورانی و آسمان غباری ! پیدا کردن جای مناسب 45 دقیقه از وقت ما را گرفت ، اما پس از مستقر شدن ، جمعیت خیلی زودتر از آنچه انتظار می رفت برای رصد آسمان پشت تلسکوپها ازدحام کردند . مثل شب های قبل فکر می کردیم فقط زحل برای رصد مناسب است اما امشب نه تنها زحل بلکه هلال ماه نیز از آن بالا اعلام آمادگی می کرد. دیدن هلال ماه آن هم در آسمان بی ستاره و از درون تلسکوپ شوقی در دل آدم بر می انگیزد که نه تنها آسمان شناسان بلکه مردم عادی نیز از آن لذت می برند.

باید به رصدگران آن شب بگوییم جستجوگران ماه ، چون با کنجکاوی گودال های ماه را رصد می کردند. و اما دراین شب بود که ما ، اعضای انجمن به اهمیت زحل در این شبهای رصدی پی بردیم و تصمیم به نوشتن جملاتی در مورد این سیاره زیبا گرفتیم. یکی از اعضا این عنوان را برگزید ، اگر زحل را نداشتیم چه میکردیم !؟ و قرار شد همه بر تکه کاغذی از زحل بنویسند :

هیجان یکی از اعضا در این جمله به وضوح نمایان است ، او نوشته بود :«غول زرد طوق برگردن ، فرزندی از دل خورشید» و ایمان دوست دیگری در این جمله : « از دیدن زحل شگفت زده شدیم اما کمی که فکر کردیم دیدیم کار خدا شگفتی ندارد» بچه ها با اینکه خسته از شبهای گذشته بودند اما سعی کردند با هماهنگی میان خود ، جمعی دیگر از مردم را با آسمان آشنا سازند.برنامه این شب هم با ثبت خاطره هایی به یاد ماندنی در ساعت 9:20 شب چهارشنبه به پایان رسید.

فقر و علم

طبق برنامه معمول کاروان ما ساعت 19 آماده حرکت به محل از پیش تعیین شده بود. آخرین برنامه محله ای کاروان ما در روز پیش از روز جهانی نجوم در منطقه ای کاملاً محروم انجام می گرفت ، در میدان کارگر زاهدان. چند دقیقه ای را برای یافتن محل مناسب برای اسقرار از دست دادیم.چند دقیقه ای را هم برای اینکه به مردم بفهمانیم که ما امشب چرا اینجاییم.

هوای ابری !  نا آشنا نبودیم ، ولی خوب ابرهای آن شب مانند دیگر شبها نبود ، این بار حتی زحل هم ما را یاری نمی کرد ، در انتظار خود نمایی حد اقل یکی از اجرام آسمان بودیم و بالاخره این انتظار توسط ماه به سر آمد و هر دو تلسکوپ ما ماه را نشانه رفتند.هنگامی که توسط بلند گو ها از مردم دعوت شد که به ما بپیوندند ، انتظار میرفت جمعیت به سوی ما بیایند ولی در کمال نا باوری دیدم همان جمعیتی هم که در کنار ما بودند از کنارمان رفتند ! در همان حال بود که دیدیم جمعیت قبل به اضافه دوستانشان دارند به ما نزدیک می شوند گروهی که غالب آنها کودکان بودند.کودک ، و سالمند ! همه و همه با ماه مینگریستند و وقتی پدری به کودک خود می گفت : «پسرم خوب نگاه کن ، دیگه ماه رو اینجوری نمی بینی» انسان واقعاً ناراحت میشد .

فضای عجیبی بود متفاوت با همیشه ، همکاران ما بدون ذره ای ناراحتی کودکان را در آغوش می گرفتند تا بتوانند از پشت تلسکوپ ها آسمان را ببیند ، شبی وصف نا شدنی ، شبی که انتظار می رفت همه از فرط خستگی شبهای قبل نای سخن گفتن نداشته باشند ولی اینگونه نبود. و در نهایت جمعه روز جهانی نجوم که به زیبایی توسط انجمن نجوم خیام زاهدان برگزار شد : 

انجمن نجوم خیام زاهدان نیز همانند دیگر انجمن های نجوم کشور در گرامی داشت روز جهانی نجوم برنامه هایی را با رویکرد اصلی خطرات گرم شدن زمین و با اهداف زیر تدارک دیده و برگزار کرد.

1. یادآوری عظمت و پیچیدگی جهان آفرینش و قدرت خداوند

2. بالا بردن سطح دانش علمی عموم در زمینه نجوم

3. توجه بیشتر به آسمان، این طبیعت فراموش شده

4. یادآوری اهمیت سال جهانی نجوم

5. معرفی دانشمندان بزرگ جهان در زمینه نجوم و سایر علوم مرتبط

6. قدردانی از اعضای فعال

7. بازگو کردن این مطلب که علم نجوم، علمی است آمیخته با سایر علوم همچون زیست، شیمی، ادبیات، هنر و  ...

8. بالا بردن سطح کار گروهی و ایجاد هماهنگی در گروه

9. ایجاد علاقه به آسمان و ترویج علم نجوم در بین عموم

10. تاکید بر اینکه «زمین تنها سیاره برای زیستن» است

اعضای انجمن از ساعت 9 صبح روز جمعه در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان جمع و مشغول آماده سازی سالن برای مراسم روز جهانی نجوم شدند. سن سالن آمفی تئاتر پر از نقش صورت های فلکی و ستاره های آسمان بود، مدلی نمادین از تلفیق آسمان روز و شب. روی دیوارها انواع پوسترهای نجومی و فلکی نصب شده بود که به نوبه خود علاوه بر جنبه زیبایی، اطلاعات بازدیدکنندگان را نیز بالا می برد.قرار بر ارائه مقالات و اجرای یک نمایش از محاکمه گالیله در داخل سالن بود و به همراه آن رصد لکه های خورشیدی، ماه و زحل، برگزاری غرفه های نقاشی کودکان، افسانه های صور فلکی، میز پرسش و پاسخ، فعالیت های دانش آموزی، عکاسی نجومی، بازی مار و پله نجومی و فروش پوستر و کتاب های نجومی در خارج از سالن و در محوطه کانون.

مراسم با قدری تاخیر از ساعت 17 با تلاوت آیاتی از کلام ا... مجید و پخش سرود ملی آغاز شد و پس از آن دیباچه ای به صورت اسلایدهایی از فعالیت های انجمن. پاورپوینت خطر گرم شدن زمین نیز در ادامه پخش شد.

مجری ها در طول برنامه، عناوین مقالات را اعلام و در بین آن ها با سخنان خود فضایی مطلوب در سالن برای حاضرین ایجاد می کردند. همان طور که می دانیم سال بعد، سال جهانی نجوم است و مقاله اول ما هم در این خصوص توضیح بیشتری می داد. مقاله دوم به خبری که شک بزرگی برای تمام جهان بود، یعنی مرگ سرآرتور کلارک پرداخت. متاسفانه مبدع ماهواره های فضایی در اوایل سال 87 درگذشت. در قسمت بعد یکی از اعضای فعال انجمن که حائز رتبه سوم در مسابقات وبلاگ نویسی شده بود، از خودش گفت و اینکه پیشرفت در حوزه های علمی تنها به پشتکار بستگی دارد. دو تن دیگر از اعضای ما در رقابت های ماراتن مسیه، رتبه چهارم را کسب کرده   و ما نیز به عنوان قدردانی لوح های تقدیری به آن ها اهدا کردیم. آن ها هم از سفرشان گفتند و آنچه که در ماراتن گذشته بود.بی شک گالیله دانشمندی است که با نظریاتش جهان را تغییر داد، از جمله نظریه گرد بودن زمین. مقاله بعدی به سرگذشت زندگی او اختصاص داشت. پس از آن دوستان هنرمند گروهمان در تئاتری زیبا، صحنه محاکمه او توسط دادگاه تفتیش عقاید کلیسای کاتولیک را به نمایش درآوردند. از ساعت 19:30 سایر برنامه ها در خارج از سالن علاوه بر رصد لکه های خورشیدی و نقاشی کودکان که پیش از آن نیز در در حین برنامه های داخل سالن اجرا می شد، ادامه پیدا کرد.غرفه مسابقه مار و پله که جمع زیادی را به خود مشغول کرده بود توسط  یکی از اعضای انجمن طراحی و بدین ترتیب بود که در دایره بزرگی که به رنگ آبی بر سطح حیاط نقاشی شده و نشانگر آسمان بود، ستاره هایی با شماره هایی در درون آن کشیده شده بود. شرکت کنندگان با پاسخ دادن به سوالات مطرح شده، ستاره ها را به ترتیب فتح می کردند. در انتها برنده کسی بود که زودتر از سایرین به زمین که در مرکز دایره نقاشی شده بود برسد.

عکاسی نجومی از غرفه های پرطرفدار بود. میزبان این غرفه به تشریح عکس های گرفته شده توسط اعضای انجمن و شیوه های مختلف عکاسی نجومی و ساختمان دوربین ها و سایر جزییات مربوط به عکاسی نجومی برای علاقه مندان پرداخت. غرفه افسانه های صور فلکی نیز غرفه جذابی بود چراکه می شد ارتباط بین شکل و داستان صورت فلکی را دریافت و خصوصیات خوب قهرمانان داستان را تحسین کرد و نیز اینکه پاداش خوبی آن ها جاودانه شدن در آسمان زیبا بود.غرفه پرسش و پاسخ که حتی تا آخرین لحظات مراسم با ازدحام زیاد ادامه داشت، با حضور جناب دکتر آقایی، استاد نجوم دانشگاه سیستان و بلوچستان برگزار شد و به گفته همه از مفیدترین قسمت های برنامه بود. غرفه فروش کتاب با استقبال زیادی روبرو شد و نشان می داد که علاقه مندان زیادی هستند که در پی بالا بردن سطح دانش نجومی خود هستند. آشنایی با نرم افزارهای نجومی توسط چند تن از اعضای انجمن به عموم ارائه شد. غرفه فعالیت های دانش آموزی به بررسی مقالات ارائه شده توسط دانش آموزان دبیرستان سمپاد پرداخت. کار آن ها واقعا جای تحسین داشت. شاید جالب ترین و زیباترین غرفه ما، ایستگاه نقاشی کودکان بود که حتی آدم بزرگ ها را نیز به خود جذب می کرد. بچه ها با تصوری که از سیارات و صور فلکی بدست آورده بودند، آن ها را می کشیدند و در پایان طناب آویزانی پر از نقاشی های زیبا برای ما به یادگار ماند.

از بکرترین ایده های ما در این مراسم پخش مستقیم رصد ماه با تلسکوپ از طریق تلویزیون پارک شادی ها و نیز رادیو نجومی بود. در تمام طول برنامه اطلاعات و مطالب نجومی توسط  اعضای انجمن خوانده و از بلندگوهای محوطه پخش می شد و مردم می توانستند همان طور که مشغول بازدید از غرفه ها بودند به مطالب رادیو نجومی گوش دهند و میزان اطلاعات خود را در این زمینه بالا ببرند. همچنین با پخش اطلاعاتی در مورد کره ماه از رادیو نجومی، نمایش تصویر ماه نیز از تلویزیون پارک در جنب کانون انجام می شد. این کار با ابتکار یکی از اعضای انجمن و با انتقال تصویر از پشت چشمی تلسکوپ از طریق یک دوربین فیلمبرداری کوچک به تلویزیون بزرگ پارک صورت گرفت. خانواده های زیادی که برای عصر روز تعطیل به آن جا آمده بودند از دیدن منظره ماه و چاله های آن لذت بردند.پذیرایی از مهمانان و راهنمایی آنان و برقراری نظم در طول برنامه به خوبی برای  برگزاری مراسمی به یادماندنی با همکاری همه اعضا انجام شد.پایان بخش مراسم نیز گرفتن عکس یادگاری روز جهانی نجوم بود. خاطره ای خوش که تا سال بعدی در ذهن همگی باقی خواهد ماند و نویدبخش روزهایی پر از فعالیت های نجومی در آستانه سال جهانی نجوم است.

با آرزوی این که شاهد روزهایی توام با موفقیت بیشتر برای جامعه نجومی کشور باشیم. 

 

 

با تشکر

مجتبی مقدسی

دبیر انجمن نجوم خیام زاهدان